Siamak Fereidooni
Data Architecture Engineering
نیوتن یکبار گفت: «من بر شانههای غولها ایستادهام.» جملهای ساده که شاید بزرگترین راز خلاقیت در آن پنهان باشد: هیچ نابغهای از هیچ نمیآفریند.
همین سؤال، نقطه شروع نشست تخصصی «معماری داستان با هوش مصنوعی» بود که ۶ مرداد ۱۴۰۵ در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد و بازتاب گستردهای در رسانهها داشت؛ از جمله گزارشهای ایسنا و ایبنا.
نبوغ یعنی دیدن نقطههای بههموصلنشده
به عنوان یکی از مدرسان کارگاه، نبوغ را اینطور تعریف کرد: نه توانایی ساختن چیزی از هیچ، بلکه توانایی دیدن، انتخاب و ترکیب الگوهایی که دیگران ارتباطشان را نمیبینند.
مثال من شکسپیر بود. نمایشنامه «تایتوس آندرونیکوس»، یکی از تاریکترین آثار او، از دل کتابخانهاش بیرون آمد: داستانهای اووید، تراژدیهای خونبار سنکا، تاریخ رومیِ لیوی. حتی صحنهای که در آن زبان لاوینیا بریده میشود، یادآور اسطورهای کهن از اووید است.
اما شکسپیر تنها با کتابها کار نمیکرد. بازیگرش ریچارد باربیج، تماشاگرانی که گاهی از خوشنیامدنِ صحنهای چیزی به سمت صحنه پرت میکردند، و ویراستارانی که سالها بعد نسخه نهایی نمایشنامهها را جمع کردند — همه بخشی از یک شبکه بودند. شکسپیر رهبر ارکستر این شبکه بود، نه صدایی تنها.
پس هوش مصنوعی کجای این ماجراست؟
نکته کلیدی کارگاه همینجا بود: هوش مصنوعی جای نویسنده را نمیگیرد. کاری که امروز چند متخصص در چند هفته و با هزینه بالا انجام میدهند، تحلیل ساختار داستان، بررسی ناسازگاریهای تاریخی، نقد کارشناسانه، هوش مصنوعی میتواند در چند ساعت و همزمان انجام دهد.
اما یک چیز جای خودش باقی میماند: تصمیم اینکه کدام داستان ارزش گفتن دارد. این تصمیم، طبق آنچه در کارگاه مطرح شد، هنوز کاملاً انسانی است. هوش مصنوعی تجربه زیسته، ترس، و قضاوت اخلاقی ندارد و همینها هستند که به یک داستان معنا میدهند، نه فقط ساختار درست.
جمعبندی
اگر شکسپیر امروز زنده بود، احتمالاً از هوش مصنوعی هم مثل کتابخانهاش استفاده میکرد، نه برای نوشتن بهجای خودش، بلکه برای رفتن سریعتر در دل شبکهای که همیشه از آن الهام میگرفت.
در همین موضوع بخوانید:
- نویسنده و هوش مصنوعی: درسی از شبکه خلاقانه شکسپیر برای رماننویسان امروز
- معماری داستان با هوش مصنوعی: از پرامپت ساده تا ۲۰۰ پروتکل تحلیلی
- تحلیل هزینه-فایده هوش مصنوعی در تولید محتوای ادبی
گزارش کامل این نشست را همچنین در ایبنا بخوانید یا در کانال یوتوب ما تماشا کنید.
نوشته: سیامک فریدونی
