Siamak Fereidooni
Data Architecture Engineering
هر نویسندهای این تجربه را دارد: نیمهشب، پشت یک فصل ناتمام، بدون دسترسی به استاد دانشگاه یا ویراستاری که بشود از او پرسید «این صحنه کار میکند یا نه؟» دقیقاً همین دغدغه، محور بخش دوم نشست تخصصی «معماری داستان با هوش مصنوعی» بود که در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد (گزارش ایسنا).
شکسپیر هم تنها نمینوشت
من در این نشست تأکید کردم که تایتوس آندرونیکوس از هیچ زاده نشد. شکسپیر متن را از اووید، سنکا و لیوی وام میگرفت، اما نه به شکل کپی، بلکه با بازتعریفِ آنها برای پرسشهای زمانه خودش. حتی تصویر اندوهی که «مثل کورهای بسته درون را میسوزاند» ریشه در یک ضربالمثل رومیِ رایج در دوران سنکا دارد.
شبکه او فقط کتاب نبود: بازیگرش ریچارد باربیج نقشها را چنان اجرا میکرد که شکسپیر بر اساس توان او مینوشت؛ همینگز و کاندل نسخه نهایی را حفظ کردند؛ تماشاگران بیرحمانه واکنش نشان میدادند و اگر صحنهای شکست میخورد، بازنویسی میشد. به تعبیر من، مهمترین کار نویسنده «انتخاب و حذف» بود، تصمیم اینکه چه چیزی ارزش نگهداشتن دارد.
نکتهای که برای نویسندگان امروز مهم است
آنچه در کارگاه روی آن تأکید شد، این نبود که هوش مصنوعی جای این شبکه انسانی را میگیرد. نکته این بود که هوش مصنوعی میتواند بخشی از کاری را انجام دهد که در گذشته بهکندی و در طول سالها، از دل تجربه، خواندن و بازخورد جمعآوری میشد: تحلیل ساختار روایت، بررسی ناسازگاریهای داستانی، شناسایی نقاط ضعف شخصیتپردازی، حتی نقش یک «تیم قرمز» منتقد که نقاط ضعف اثر را بیرحمانه نشان میدهد.
سیامک بویری، مدرس دیگر کارگاه، این ایده را با معرفی اپلیکیشنی که خودش طراحی کرده بود روشنتر کرد: سامانهای که در آن هر شخصیت شبیهسازیشده (برای نمونه یک نویسنده کلاسیک یا منتقد ادبی) داستان نویسنده را از زاویه نگاه، دانش و تجربه خودش میخواند و بازخورد میدهد — دقیقاً کاری که یک ادیتور انسانی ساعت سه صبح نمیتواند برای شما انجام دهد، اما این سامانه میتواند.
آنچه هنوز جای نویسنده باقی میماند
من روی این نکته پافشاری میکنم: هوش مصنوعی میتواند الگوهای مرتبط با خشونت یا انتقام را در یک متن شناسایی کند، اما این انسان است که میپرسد این مفاهیم با روان آدمی چه میکنند. تجربه زیسته، نیت، و قضاوت اخلاقی مستقل، چیزهایی که معنا را به داستان میدهند، هنوز کاملاً بر عهده نویسنده است.
به بیان دیگر: هوش مصنوعی، بازیگر باربیج جدید شماست؛ همانطور که شکسپیر بر اساس بازخورد باربیج مینوشت، امروز نویسنده میتواند بر اساس بازخورد سریع هوش مصنوعی، تصمیم بگیرد کدام صحنه بماند و کدام حذف شود. اما تصمیم نهایی، مثل همیشه، با نویسنده است.
در همین موضوع بخوانید:
- چگونه نبوغ کار میکند؟ از شکسپیر تا هوش مصنوعی
- معماری داستان با هوش مصنوعی: از پرامپت ساده تا ۲۰۰ پروتکل تحلیلی
- تحلیل هزینه-فایده هوش مصنوعی در تولید محتوای ادبی
گزارش کامل این نشست را همچنین در ایبنا بخوانید یا در کانال یوتوب ما تماشا کنید.
نوشته: سیامک فریدونی
